Seks a otępienie

To naturalne, że wraz z wiekiem zmieniają się nasze potrzeby seksualne, a znaczenie sfery intymnych relacji płciowych dla każdego człowieka jest inne. Na tzw. biologiczny aspekt funkcjonowania seksualnego osób starszych wpływa zazwyczaj obniżona sprawność fizyczna, zmiany w wyglądzie obu partnerów, a także obecność niektórych chorób, mogących zakłócać życie erotyczne. A jak wpływa na tę sferę otępienie?

Niektóre osoby dotknięte otępieniem mogą doświadczyć:

  • Zmniejszonego  (badania mówią, że dzieje się tak w 23% przypadków) lub zwiększonego (14%) zainteresowania seksem
  • Zmniejszonej lub zwiększonej sprawności seksualnej
  • Zmian w zachowaniach seksualnych (np. osoba może przejawiać mniej wrażliwości i delikatności we wzajemnych kontaktach)
  • Zmian w poziomie zahamowań (osoba dotknięta otępieniem może robić lub mówić rzeczy, których wcześniej nie robiła i nie mówiła)

Zachodzące zmiany mogą wzbudzać w partnerze niepokój, zwłaszcza kiedy wiążą się z okazywaniem obojętności lub agresji. Ważne, żeby w relacji seksualnej obydwie osoby czuły się komfortowo, dlatego tak jak na każdym etapie wspólnego życia, warto dbać o zapewnienie intymnej bliskości nie tylko poprzez akty seksualne, ale i inne sposoby fizycznego okazywania sobie uczucia. Niezbędne jest też poszanowanie godności własnej i partnera  oraz umiejętność powiedzenia „nie”, gdy jego zachowanie narusza nasze poczucie bezpieczeństwa. W skrajnych przypadkach, gdy opiekun nie radzi sobie z poziomem agresji podopiecznego, może zwrócić się do lekarza o przepisanie odpowiedniego leku. Jeśli trudno nam dopasować poziom oczekiwań seksualnych, warto zapewnić sobie czas ba wspólne wykonywanie czynności potęgujących odczucie intymności, zamiast poddawać się frustracji czy wprost odmawiać, co może prowokować konflikty.

Zdarza się, że osoby dotknięte chorobą Alzheimera lub otępieniem innego rodzaju przejawiają tzw. „zachowania niedostosowane”, np. dotykają w miejscach publicznych swoich genitaliów, podszczypują nieznajomych w autobusie, czy podnoszą bez skrępowania spódnicę. Wydają się „pozbawieni zahamowań”, bo nie mają odniesienia do społecznych norm, które pozwalałyby ocenić takie zachowanie jako niewłaściwie. Osoby z otoczenia nie widzą w tym jednak niewinnej zabawy, a ich krytyczna ocena budzi skrępowanie opiekunów w miejscach publicznych. Warto zaznaczyć, że takie zachowania nie muszą świadczyć o rozbudzonych potrzebach seksualnych – mogą oznaczać potrzebę udania się do toalety, odczucie dyskomfortu, pobudzenie inne niż seksualne czy po prostu nudę. Mogą być też oznaką potrzeby bliskości fizycznej lub pomylenia obcej osoby z partnerem lub błędnej interpretacji zachowania innego człowieka.

Co robić? Przede wszystkim, spokojnie i łagodnie odwieść osobę chorującą od niewłaściwego zachowania, najlepiej poprzez odwrócenie jej uwagi lub zajęcie inną czynnością. W przypadku, gdy choruje partner, warto zadbać o codzienny bliski kontakt: masaż, trzymanie za rękę, przytulanie czy taniec. Jeśli małżonkowie śpią w osobnych łóżkach, można zaproponować osobie dotkniętej otępieniem coś do przytulenia – termofor albo nawet pluszową maskotkę.

Warto pamiętać, że seks zaspokaja nie tylko popęd fizyczny, ale i wiele psychicznych potrzeb: bliskości, miłości, poczucia bezpieczeństwa. A te są szczególnie narażone w świecie osoby dotkniętej otępieniem, który wydaje się powoli rozpadać na kawałki.

Źródła:
Kowgier, A. (2010). Życie intymno-emocjonalne osób starszych. Kraków: Impuls.
Intimacy, Sexuality and Sexual Behaviour in Dementia
Sex and dementia